ŚWIADOMOŚĆ PLANETARNA. NOWE RZECZYWISTOŚCI

28.04.2023 – 04.06.2023
Galeria Arsenał elektrownia, ul.Elektryczna 13 (wejście od ul.Świętojańskiej), Białystok

Artystki i artyści: Ernest Borowski, Hubert Czerepok, Eternal Engine (MartiX Nawrot, Jagoda Wójtowicz), Andrei Isakov, Krystyna Jędrzejewska-Szmek & Paulina Mirowska, Ivan Svitlychnyi, Anastasiia Vorobiova, Dominika Wolska, Jakub Woynarowski
Zespół badawczy: Zuzanna Sękowska, Eliza Urwanowicz-Rojecka, Jakub Wróblewski
Identyfikacja wizualna: Jakub Wróblewski

Założenie projektu jest inspirowane kategorią świadomości planetarnej – w nawiązaniu do teorii socjologa i teoretyka globalizacji Rolanda Robertsona, twórcy pojęcia świadomości globalnej (Robertson 1992, 2020). Zwrot w kierunku relacji świat – wszechświat jest daleko idącym wyzwaniem, z którym borykają się nauki społeczno-humanistyczne. Świadomość planetarna w naszym rozumieniu dotyczy jednak planety Ziemi jako całości; planety eksploatowanej, wyzyskiwanej, lekceważonej, sukcesywnie doprowadzanej na skraj zagłady. Jednocześnie traktowanej coraz bardziej podmiotowo, z empatią i troską.

Gwałtowny postęp technologiczny, skok w metawersum, protezowanie rzeczywistości technologią z jednej strony nie rozwiązuje dotychczasowych problemów, z drugiej zaś generuje nowe możliwości – i przynosi pytania o nowe rzeczywistości. Te zaś są szansą na dowiedzenie nieznanych potencjałów, uwidocznienie nowych – możliwych i wyobrażonych – relacji z Planetą.

Do opisania i zobrazowania nowych rzeczywistości nie wystarcza więc już punkt widzenia osadzony na poziomie lokalnym, glokalnym czy nawet globalnym. Stąd zwrot ku poziomowi planetarnemu, na którym planeta Ziemia jako całość jest rzeczywistością poddawaną spekulacji co do jej kształtu w przeszłości, teraźniejszości i jej wyobrażonej przyszłości. Kto poza człowiekiem jest sprawczym aktorem, agensem wobec aktualnej i przyszłej kondycji naszej Planety?

Coraz częściej powtarza się też pytanie o etyczność tworzenia rozbudowanych projektów wirtualnych w ogóle; o etykę generowania doświadczeń artystycznych w dobie wielkiego kryzysu energetycznego, kryzysów humanitarnych i wojen; w perspektywie dzisiejszych i nadchodzących klęsk żywiołowych i migracji klimatycznych; w cieniu nadchodzących być może wojen o wodę i żywność. Coraz częściej zwraca się uwagę na ekologiczną stronę procesowania rozbudowanych światów, zadaje pytanie o etyczność rozszerzania przestrzeni multimedialnych. Ta ostatnia kwestia dotyczy nie tylko kategorii obciążenia energetycznego, ale również odnosi się do kwestii psychologicznej i socjologicznej – funkcjonowania człowieka w społeczeństwie, we wspólnocie, na styku światów transmedialnego i realnego.

Nasze zanurzenie w technologii stało się już dawno faktem, funkcjonujemy wplątani w algorytmy, świadcząc „niewidzialną pracę” (Świrek, 2018). Transmedia jednak, jak pokazały ostatnie miesiące, funkcjonują w polu kultury nie tylko jako element rozrywki czy też dogodny obszar eskapizmu i wyobcowania, przestrzeń dla odmiennej komunikacji, środowisko generowania nowych wyrazów artystycznych. Pozwalają na stworzenie backupu miejsc, na rejestrowanie modeli miast i obiektów, na dokumentowanie dziedzictwa materialnego, wspieranie pamięci – ale i na aktywne przekazywanie doświadczenia (wojny, masowej zagłady). Przestrzeń wirtualna i cyfrowe działania mogą być też aktywnym orężem – niezwykle sprawnym.

Wystawa Świadomość planetarna. Nowe rzeczywistości nie dotyczy wyłącznie solipsystycznego bądź otwierającego wymiaru rzeczywistości wirtualnej. Dotyczy nowych potencjałów, ale i odwołuje się do klasycznych wątków kulturowych i historycznych – pojęcia świadomości społecznej, pozycji na mapie, sposobu widzenia świata-planety i budowania jej całościowego obrazu w wyobraźni – w kategoriach racjonalnych i pozaracjonalnych. Jakie poglądy, przekonania, idee pojawiają się w tym obszarze, kształtując nasze style myślenia, wzorce, normy? Jakie wektory i nośniki je ukierunkowują, dostarczają i/lub budują?

Punktem wyjścia dla naszej narracji – eksperymentu myślowego – jest środowisko Galerii Arsenał elektrownia w Białymstoku. Historyczny budynek elektrowni niesie w sobie bagaż symboliki kulturowej – jako ucieleśnienie triumfalnej ery uprzemysłowienia, symbol postępu, świadectwo zdobyczy elektryfikacji. Budynek elektrowni, zarówno ten materialny, fizycznie obecny, jak i zeskanowany w 3D, staje się punktem styku i wiązania działań – punktem spotkania rzeczywistości fizycznej i pozamaterialnej. Będzie on jednocześnie interfejsem do kolejnych prób przepracowywania traumy nowoczesności i tego, co cywilizacja uczyniła planecie.

W projekcie pokazujemy potencjał technologii XR (extended reality, poszerzonej rzeczywistości) jako zasobu nowych technik w polu sztuki, coraz częściej jednak funkcjonujących równolegle do bardziej „klasycznych” i „tradycyjnych” mediów jak wideo czy instalacja. W przestrzeni wystawy pełnią one rolę nośników opowiadających narracje związane ze świadomością planetarną. Czy mają dodatkowy potencjał?

Liminal – stan przejściowy

Wystawa Pracowni 3D i Zdarzeń Wirtualnych II Wydziału Sztuki Mediów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie

Uczestnicy: Agata Chodera, Przemysław Danowski, Andrei Isakov, Palina Komarova, Agata Konarska, Mateusz Kowalczyk, Dobrosława Król, Krystyna Szmek, Jakub Wróblewski

Kuratorka: Zuzanna Sękowska

Koordynacja: Eliza Urwanowicz-Rojecka

Galeria Arsenał w Białymstoku

22 X - 10 XI 2021

Wystawa Liminal - stan przejściowy jest prezentacją wybranych projektów stworzonych przez grupę artystów z Pracowni 3D i Zdarzeń Wirtualnych II Wydziału Sztuki Mediów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, pod kierunkiem dra hab. Jakuba Wróblewskiego we współpracy z Andreiem Isakovem i Przemysławem Danowskim. Zaprezentowane zostaną między innymi: Lovestory Jakuba Wróblewskiego, Andreia Isakova i Przemysława Danowskiego, Master of Reality Agaty Chodery, Lunatic Paliny Komarovej, Let’s Pray Agaty Konarskiej, Działanie live Mateusza Kowalczyka, Warszawa Dobrosławy Król, VR Lab Krystyny Szmek.
Ekspozycja jest próbą zbadania i omówienia zjawiska „zdarzenia wirtualnego”, dostrzeżenia jego wymiaru kulturowego, kulturotwórczego i funkcji praktyk z nim związanych.
Przenoszenie wrażeniowości, dzielenie się wrażeniem, przekładanie narracji na działania technologiczne; uwrażliwienie na wzajemną obecność, praktyki opiekuńcze, kolektywny charakter działań, postrzegamy jako najważniejsze zagadnienia budujące scenariusz tej ekspozycji. Stawiamy pytanie o to jak i w jakim celu - w praktyce twórców poruszających się w obszarze nowych mediów / rzeczywistości transmedialnej - opowieść jest przekazywana; za pośrednictwem jakich estetyk i technologii użytych w procesie twórczym?
Jednym z najważniejszych problemów zdaje się być wymiar wspólnotowego i wspólnototwórczego charakteru pracy z wirtualną rzeczywistością / nowymi mediami, ale i potencjał tworzenia wspólnoty doświadczenia. Pracownię traktujemy jako pole doświadczeń, delegowania wiedzy, miejsce powoływania tymczasowego kolektywu, który zawiązuje się i rozwiązuje. Chodzi o uchwycenie śladu swoistej metody komunikacyjnej i tego, co jako trwały duch czy specyfika pracy wykształciło się w środowisku. 

Wystawa w zamyśle jest przypadkiem otwartym, ćwiczeniem, teoretycznym tripem-pracującym w procesie uczestniczenia, włączania weń odbiorców. Towarzysząca wystawie konferencja będzie miała charakter seminaryjnego warsztatu, próby zainicjowania krytycznego namysłu nad lokalną specyfiką praktyk osnutych wokół działalności z rzeczywistością multimedialną i w niej - w odniesieniu do sposobu myślenia o zdarzeniach wirtualnych zaproponowanego przez Pracownię 3D i Zdarzeń Wirtualnych II, a w szerszym spojrzeniu -do specyfiki pracy z rozszerzoną rzeczywistością w ogóle.

Po zakończeniu działań ukaże się publikacja, opatrzona krytycznym komentarzem teoretycznym, zbierająca doświadczenia „przeniesienia” działań Pracowni do Galerii Arsenał w Białymstoku oraz najważniejsze wnioski płynące z warsztatu teoretycznego. Wystawa i towarzyszące jej działania są kolejną odsłoną cyklu wydarzeń prezentujących działalność Pracowni 3D i Zdarzeń Wirtualnych II w Galerii Arsenał.